Jane Austen publiceerde Sense and Sensibility in 1811. Ruim twee eeuwen later zijn we blijkbaar nog steeds niet uitgepraat over de zussen Dashwood. Er zijn inmiddels zoveel verfilmingen verschenen dat je bijna zou denken dat Elinor en Marianne contractueel verplicht zijn iedere generatie opnieuw verliefd te worden. Toch is het opvallend hoe goed hun verhaal zich daarvoor leent.
Na de dood van hun vader verliezen de zussen hun vertrouwde bestaan. Elinor probeert haar gevoelens onder controle te houden, terwijl Marianne zich liever vol overgave in de liefde stort. Verstand tegenover gevoel. Dat klinkt als een keurige tegenstelling voor een negentiende-eeuwse roman, maar bij Austen gaat er iets ongemakkelijkers onder schuil. Wie als vrouw nauwelijks over eigen geld beschikt, kan zich niet veroorloven om uitsluitend naar haar hart te luisteren. Romantiek is mooi, maar de huur moet ook betaald worden.
De BBC zag al vroeg mogelijkheden in het verhaal en maakte televisieversies in 1971 en 1981. Maar de bekendste verfilming verscheen in 1995. Regisseur Ang Lee bracht een scenario van Emma Thompson naar het witte doek, met Thompson zelf als Elinor en Kate Winslet als Marianne. Ook Hugh Grant en Alan Rickman liepen rond, want bij Austen horen nu eenmaal mannen die hun gevoelens bij voorkeur achter een beleefde stilte verbergen. Thompson won een Oscar voor haar scenario en de film groeide uit tot het ijkpunt waar latere versies onvermijdelijk mee werden vergeleken.
Dat betekent niet dat Austen uitsluitend thuishoort tussen Engelse landhuizen en keurig aangelegde tuinen. In 2000 verplaatste regisseur Rajiv Menon het verhaal naar India met Kandukondain Kandukondain. Acht jaar later koos scenarioschrijver Andrew Davies voor een uitgebreide driedelige BBC-serie, waarin Hattie Morahan en Charity Wakefield de zussen speelden. En in 2024 bracht Hallmark een nieuwe televisiefilm met een overwegend zwarte cast. Het verhaal blijkt telkens ruimte te bieden aan andere stemmen, zonder zijn kern te verliezen.
Nu is er Sense and Sensibility (2026), geregisseerd door Georgia Oakley, met Daisy Edgar-Jones als Elinor en Esmé Creed-Miles als Marianne. Oakley kiest voor een minder gepolijste wereld, waarin modder en versleten interieurs de keurige Regency-romantiek verstoren. De aandacht verschuift daarbij nadrukkelijk naar de band tussen de zussen. Niet alleen de vraag op wie ze verliefd worden telt, maar vooral hoe ze overeind blijven wanneer hun zekerheid verdwijnt.
Misschien verklaart dat waarom we steeds terugkeren naar Austen. De jurken veranderen, de acteurs veranderen en iedere generatie ontdekt opnieuw hoe ingewikkeld liefde kan zijn. Maar onder al die kostuums gaat een veel eenvoudigere vraag schuil: hoeveel vrijheid heb je eigenlijk als anderen je toekomst bepalen?
Een vraag die in 1811 al relevant was, en vandaag de dag helaas nog steeds niet verjaard.
(Daan Kusen)
Sense and Sensibility draait op 18 november in de Kleine Zaal van Theater Heerlen.
Benieuwd naar ons volledige programma?